Phát triển sản xuất chè dây tại Bát Xát-Lào Cai của Trương Hoài Thương

Bài viết được trích từ luận án nghiên cứu “Phát triển sản xuất Chè dây tại Bát Xát – Lào Cai” của Trương Hoài Thương

Traday xin trích dẫn một phần cuốn sách

Phát triển sản xuất chè dây có ý nghĩa quan trọng trong cung cấp nguyên liệu trong chế biến dược liệu, tạo việc làm, nguồn sinh kế cho người dân bản địa, bảo vệ môi trường sinh thái và an ninh quốc phòng vì vậy nghiên cứu để phát triển sản xuất chè dây là rất cần thiết.

Giới thiệu về cây chè dây

Chè dây là cây dược liệu có vai trò quan trọng trong ngành công nghiệp dược, là thành phần chính trong các sản phẩm tốt cho tiêu hóa, chữa bệnh đau dạ dày. Bên cạnh đó, sản xuất chè dây còn là sinh kế của người dân bản địa, trước đây họ phải lên rừng tìm và thu hái thì nay đã một số hộ biết trồng và khai thác tại nhà để có thêm thu nhập ổn định. Chè dây là bài thuốc dân gian được người dân địa phương sơ chế, chế biến trở thành loại trà có thể uống với vị thanh mát, ngọt nhẹ.

Phát triển sản xuất chè dây tại Bát Xát-Lào Cai của Trương Hoài Thương 5

Chè dây Lào Cai

Trên thế giới trà dây có thể tìm thấy ở Ấn Độ, Trung Quốc, Lào, Indonesia và Việt Nam. Tại Việt Nam, chè dây có nhiều ở vùng núi Cao Bằng, Lào Cai mọc hoang trên rừng, trước đây người dân chỉ thu hái manh mún làm sinh kế hàng ngày, việc khai thác này khiến cho nguồn dược liệu tự nhiên đang dần cạn kiệt.

Với việc người tiêu dùng biết đến và sử dụng trà dây ngày càng nhiều, nhu cầu thu mua của các thương lái ngày càng cao, bên cạnh đó các doanh nghiệp dược cần tìm kiếm nguồn dược liệu đầu vào ổn định, có kiểm soát thì rất cần thiết để có một vùng trồng cây trà dây.

Lào Cai từng được mệnh danh là “vương quốc” của các loại cây dược liệu, nhưng do một thời gian dài không có kế hoạch khai thác đi đôi với bảo vệ và duy trì nguồn gen, những loại cây thuốc quý ở đây đã bị khai thác tràn lan dẫn đến nguy cơ tận diệt.

Ngày 30/10/2013, Thủ tướng chính phủ đã có Quyết định số 1976 phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020-2030, trong đó tại Lào Cai có 13 loài dược liệu địa phương và nhập nội. Cùng với tận dụng thế mạnh về thổ nhưỡng, khí hậu các địa phương trong tỉnh như Bát Xát, Sa Pa, Bắc Hà và thực tế cho thấy bà con trồng một số cây dược liệu quý như đương quy, xuyên khung, chè dây, giảo cổ lam,.. cho chất lượng tốt và đem lại hiệu quả cao

Phát triển sản xuất chè dây tại Bát Xát-Lào Cai của Trương Hoài Thương 6

Lào Cai xây dựng thương hiệu dược liệu bản địa

Một điểm sáng trong chương trình phát triển dược liệu là cây Actiso trồng tại Sa Pa mang lại nguồn thu 120 triệu đồng/ha. Sự đột phá về sản lượng cung cấp cho ngành công nghiệp dược , tạo công ăn việc làm cho đồng bào ít người là những tín hiệu tích cực trên phương diện kinh tế và chia sẻ trách nghiệm xã hội

Điểm sáng thứ hai là huyện Bắc Hà trải thảm đỏ mời các nguồn đầu tư về đầu tư cho huyện trong  lĩnh vực cây dược liệu, loại dược liệu chủ lực của địa phương này là Đương quy và Xuyên khung. Sau khi nông trường dược liệu không còn hoạt động, người dân vẫn có cơ hội sử dụng kinh nghiệm của mình vào sản xuất dược liệu cung cấp cho các công ty dược. Đó là sự kết hợp hiệu quả trong việc sử dụng lao động, làm theo tín hiệu của thị trường.

Nối tiếp thành công của 2 huyện trên thì huyện Bát Xát cũng đưa cây dược liệu vào trồng thí điểm tại một số xã vùng cao. Sau khi trồng khảo nghiệm thành công 1 ha Chè dây năm 2014, huyện đã có định hướng tiếp tục tăng diện tích trồng cây dược liệu này lên 10 ha (Lục Văn Toán, 2014). Phát triển Chè dây đã thu hút được nhiều sự quan tâm như: Qũy VBCF, Helvetas, Doanh nghiệp dược và đặc biệt là sự ủng hộ của chính quyền huyện Bát Xát. Đây là những điều kiện vô cùng thuận lợi để hướng tới sự phát triển toàn diện về cả kinh tế, xã hội và môi trường.

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về tên khoa học, hoạt chất và tác dụng của cây chè dây trong chữa bênh, nghiên cứu quy trình trồng, thu hái và chế biến chè dây. Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào về việc đánh giá hiệu quả kinh tế  của cây chè dây cũng như nghiên cứu các hoạt động sản xuất Chè dây trên địa bàn huyện Bát Xát

Đứng trước yêu cầu thực tế đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phát triển sản xuất Chè dây trên địa bàn huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai”

Mục tiêu nghiên cứu

Các mục tiêu nghiên cứu của đề tài là:

  • Hệ thống hóa những lí luận và thực tiễn về phát triển sản xuất chè dây
  • Đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển sản xuất chè đây trên địa bàn huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai trong những năm qua
  • Đề xuất giải pháp phát triển sản xuất bền vững chè dây tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

Tình hình sản xuất chè dây

Sản xuất chè dây đã có từ lâu, đến năm 2006 trở lại đây do nhu cầu chè dây tăng cao mà người dân đã chú trọng sản xuất và khai thác nhiều hơn. Các hộ nông dân khai thác chè dây chủ yếu trong tự nhiên trên đất rừng được giao trong thời gian dài nên lượng chè dây đang ngày càng giảm đi, một số ít hộ dân đã trồng chè dây bằng hom thông qua dự án của công ty dược và tổ chức xã hội

Diện tích chè dây thu hái tự nhiên của toàn huyện đến năm 2015 là 18.044 ha, diện tích trồng bằng hom là 10,5 ha. Sản phẩm trà dây khô tiêu thụ trên 2 kênh phân phối chủ yếu là:

  • Trực tiếp cho doanh nghiệp chế biến dược
  • Cho thương lái, sau đó thương lái bán lại cho doanh nghiệp hoặc các chợ du lịch

Năng suất chè dây được 6-7 tạ/ha, chủ yếu được chia làm 3 loại chính với 3 mức giá khác nhau tùy vào tỉ lệ cuộng. Các hình thức liên kết phong phú, có sự liên kết giữa doanh nghiệp – người sản xuất, có áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật trong sản xuất chè dây như nhân giống bằng hom có sử dụng dung dịch ra rễ.

Phát triển sản xuất chè dây tại Bát Xát-Lào Cai của Trương Hoài Thương 7

Thu hoạch chè dây

Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế trong tiêu thụ do các hộ sản xuất là đồng bào dân tộc ít người, chưa nhanh nhạy trong việc tiếp cận với thị trường hoặc tìm kiếm  khách hàng nên chưa phát huy được hết hiệu quả.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất chè dây như là diện tích manh mún, thị trường chưa ổn định, năng lực sản xuất chè dây của hộ còn hạn chế nên chưa phát huy được hết hiệu quả trong sản xuất chè dây.

Các biện pháp phát triển Cây chè dây

Để phát triển sản xuất chè dây theo hướng bền vững thì cần áp dụng một số nhóm biện pháp được đề xuất sau:

  • Hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất chè dây
  • Phát triển các hình thức liên kết
  • Áp dụng công nghệ bảo quản chế biến
  • Nâng cao năng lực hộ sản xuất trà dây và đề xuất hoàn thiên cơ chế chính sách

Các kỹ thuật phát triển cây chè dây

– Kỹ thuật nhân giống: Chọn cành bánh tẻ trên thân cây chè dây cắt lấy hom, hom có kích thước dài 20-25cm, đường kính 1-2cm, mỗi đoạn hom có 3-4 mắt đem giâm trong cát sạch hoặc trong đất đã được sàng nhỏ.

Phát triển sản xuất chè dây tại Bát Xát-Lào Cai của Trương Hoài Thương 8

Nhân giống chè dây

– Đất trồng: Chọn vùng trồng phải cách xa khu công nghiệp, bệnh viện, nghĩa trang, xa nguồn chất thải nước thải, bãi rác thải hóa chất….Đất có lịch sử sạch ít nhất 2 năm trước đó. Chọn đất thịt nhẹ, có tầng canh tác dày, pH 5 – 7, độ ẩm cao, thoát nước tốt.

– Thời vụ trồng: Thời vụ giâm hom vào mùa thu

– Khoảng cách trồng và kỹ thuật trồng: Lên luống ruộng 80cm – 90cm, cao 20 – 25cm, rãnh rộng 30cm với khoảng cách cây trồng 50cm x 50cm. Trồng tận dụng đất ở ven hàng rào, tường rào, sườn đồi, rệ nương. Bón lót toàn bộ phân chuồng hoại mục, lấp 1 lớp đất trên cây con trà dây, lèn chặt gốc và tưới nước ngay. Trồng vào lúc trời râm mát càng tốt.

– Chăm sóc và quản lí đồng ruộng: Cây trồng xong cắm cây che nắng và tưới nước giữ ẩm khoảng 7-10 ngày khi cây bén rễ, hồi xanh, phát hiện cây chết thì trồng rặm ngay. Ruộng luôn đảm bảo sạch cỏ dại và đủ ấm

– Phòng trừ sâu bệnh: Cây chè dây rất ít bị sâu bệnh gây hại

Trên đây là nghiên cứu về viêc phát triển sản xuất cây Chè dây trên địa bàn huyện Bát Xát – tỉnh Lào Cai. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm các đề tài nghiên cứu về cây trà dây tại đây Traday.org 

Comments (No)

Leave a Reply