3 Thành phần hóa học của chè dây – PTS Phùng Thị Vinh

Bài viết được trích dẫn từ luận án “Nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây chè dây Ampelopsis cantoniensis planch, 1995” của PTS Phùng Thị Vinh

Traday xin trích dẫn một phần cuốn sách

Ở Việt Nam, cây chè dây khá phổ biến, phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai và một số tỉnh miền trung nước ta. Chè dây là loại cây ưa ẩm và ưa sáng, thựờng leo và mọc chùm trên các cây bụi và cây gỗ nhỏ ở vùng đồi và ven rừng.

 

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 8

Người dân vùng núi sử dụng chè dây

Thông thường chè dây được thu hái quanh năm. Song, từ tháng 4 đến tháng 10 là thời điểm “vàng” để thu hoạch chè dây rừng. Cây trà dây được hái cả lá và thân. Người hái thuốc thường chọn phần lá bánh tẻ và phần dây thân còn non. Bởi những lá già và thân già sẽ không còn nhiều nhựa (hàm lượng hoạt chất ít nên tác dụng dược lý không cao)

Sau khi thu hái chè dây rừng mang về nhà sẽ được cắt ngắn, rồi chè sẽ được ủ khoảng 8 tiếng. Cuối cùng chè tiếp tục được đem ra phơi ngoài nắng hoặc cho vào máy chuyên dụng sấy khô chè dây. Khi sử dụng chỉ cần sắc lấy nước uống hoặc pha như pha trà bình thường là có ngay một ấm trà dây vừa thơm ngon vừa giúp nâng cao sức khỏe.

Chè dây có rất nhiều công dụng tốt, hiện đã được chứng minh bởi nhiều nghiên cứu khoa học : Nghiên cứu cây chè dây làm thuốc điều trị bệnh loét dạ dày-tá tràng, Nghiên cứu tác dụng của polyphenol cây chè dây trên một số chỉ số lipid máu và mô bệnh học của xơ vữa động mạch ở thỏ uống cholesterol của Phạm Thanh Kỳ và CS, Nhận xét bước đầu về tác dụng chữa bệnh của cây Chè Dây của Hoàng Tích Huyền và CS,… Vậy, do đâu mà chè dây có những công dụng tuyệt vời như vậy?

Thành phần hóa học của chè dây là gì?

Nghiên cứu của PTS Phùng Thị Vinh đã chỉ ra trong chè dây có chứa: flavonoid, tanin và đường. Không thấy có alcaloid và saponin.

1/ Flavonoid trong chè dây

Flavonoid là một chất chống oxy hóa cực mạnh có khả năng chống viêm, chống oxy hóa và phòng ngừa các chứng bệnh nguy hiểm như ung thư…. Hơn nữa, flavonoid trong chè dây còn có tác dụng giải độc gan theo cơ chế chống oxy hóa khử gốc tự do và an thần. Do đó, người bệnh dạ dày có thể dùng trà dây thường xuyên mà không lo áp lực lên gan. Không lo gây phản ứng phụ trên cơ thể hay cảm giác mệt mỏi kéo dài như khi dùng các loại thuốc tân dược khác.

Có nhiều cách xác định flavonoid trong chè

  • Phản ứng hóa học:

Bột lá chè dây được chiết bằng cồn nóng, lọc , dịch lọc đem thử các phản ứng định tính flavonoid cho kết quả như sau:

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 9

  • Sắc kí giấy:

Sắc kí giấy 2 chiều trên giấy whatman 1 với hệ dung môi khai triển:

Hệ 1: butanol : acid acetic : nước (4:1:5)

Hệ 2: acid acetic : nước (15:85)

Kết quả trên sắc kí tách ra có 5 vết có Rf (II) lần lượt là 0,15; 0,20; 0,45; 0,60; 0,65. Các vết cho màu vàng rõ vưới thuốc thử NH3 VÀ AlCl3 1%. Tuy nhiên sự tách trên giấy sắc kí không tốt lắm, các vết tách ra không gọn. loang rộng như một cụm vết, mờ.

  • Sắc kí lớp mỏng:

+Bản mỏng silicagel tự tráng trên kính (10×20 cm) độ dày 0,25mm hay bản mỏng silicagel tráng sẵn (Merck) đã hoạt hóa ở 110 độ C trong vòng 30 phút.

+Dung môi khai triển: hệ (III) Toluen: Ethylacetat: Acid formic (5:6:1)

+Sau khi khai triển quan sát các bản sắc kí dưới ánh sáng thường, hơ trên hơi amoniac, soi dưới đèn tử ngoại ở bước sóng 366nm hay phun thuốc thử hỗn hợp acid oxalic 10% : boric 10% (5:15)

Kết quả như sau:

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 10

  • Định tính flavonoid ở dạng aglycon và dạng glycosid

bằng phản ứng hóa học (Bryant-1950) và sắc kí lớp mỏng so sánh 2 hỗn hợp flavonoid trước và sau khi thủy phân đã xác định được flavonoid của lá chè dây tồn tại dưới cả 2 dạng aglycon và glycosid

Chiết xuất và phân lập flavonoid đã xác định được hai flavonoid chính của chè dây là myricetin và dihydromyricetin

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 11

 

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 12

Myricetin trong chè dây

 

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 13

Dihydromyricetin trong chè dây

 2/ Đường trong lá chè dây

Định tính đường trong lá chè dây:

Tiến hành xác định đường tự do và đường kết hợp trong phân tử glycosid bằng sắc kí giấy và sắc kí lớp mỏng đối chiếu với các đường chuẩn trong cùng điều kiện

3 Thành phần hóa học của chè dây - PTS Phùng Thị Vinh 14

=> Trong lá chè dây có chứa đường tự do là đường glucose và đường kết hợp là đường glucose và rhamnose. Chính vì thế, khi thưởng thức một tách trà dây chúng ta có thể cảm thấy vị ngọt thanh trong từng ngụm trà. Trà dây rất dễ uống, đã có rất nhiều người dùng trà dây lâu năm gần như nghiện luôn cái vị thanh mát ngọt ngào ấy, hơn nữa mùi thơm dịu nhẹ của chè dây càng khiến ta yêu hơn loại trà này.

3/ Tanin có trong chè dây

Tanin hay tannoit là một hợp chất polyphenol có trong thực vật có khả năng tạo liên kết bền vững với các protein vá các hợp chất hữu cơ cao phân tử khác như các amino axit và alkaloit. Tanin trong trà dây khi kết hợp với protein sẽ tạo thành lớp màng bảo vệ niêm mạc dạ dày. Do vậy, axit trong dạ dày không làm viêm loét hoặc bào mòn dạ dày.

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Kính, Hội KHCN chè Việt Nam giải thích: Tanin có vị chát làm se lưỡi. Ngoài ra, chúng có thể bị enzym oxy hóa thành các hợp chất có màu đỏ hoặc nâu. Đây là hai đặc điểm quan trọng nhất được tận dụng trong quá trình chế biến chè. Tất cả các thuộc tính cơ bản của nước chè như màu, vị, mùi, đều liên quan ít nhiều đến tanin và các chất dẫn xuất của tanin.

Tanin có vị đắng, nhưng trong quá trình chế biến thì vị đắng ban đầu lại chuyển thành vị chát dễ chịu hơn.

Định tính tanin trong lá chè dây có thể thông qua vi chát hoặc các phản ứng điển hình của nó

– Dịch chiết chè dây có vị rất chát điển hình của tanin

– Dịch chiết nước cho một số phản ứng điển hình cửa tanin như;

+Phản ứng tạo tủa bông trắng với dung dịch gelatin

+Tủa xanh thẫm với các muối kim loại (đồng acetat, chì acetat)

+Phản ứng Stiasny với hỗn hợp formol – HCl cho tủa trắng ngà của tanin catechic. Không cho phản ứng của tanin Pyrogalic.

Trà dây có lành tính hay không?

Nghiên cứu thử độc tính cấp và bán cấp chè dây đã khẳng định chè dây là một dược liệu hoàn toàn lành tính, không gây ảnh hưởng đến các chỉ tiêu sinh hóa, huyết học cũng như di truyền. Tuy nhiên, dù không gây ra tác dụng phụ nhưng người dùng phải chú ý dùng liều lượng trà sao cho phù hợp với từng mục đích sử dụng.

Trên đây là nghiên cứu về thành phần hóa học của chè dây, hy vọng rằng sau bài viết này các bạn sẽ có thêm nhiều kiến thức về cây chè dây, hiểu được tại sao trà dây lại đem lại nhiều công dụng hữu ích với sức khỏe như vậy. Để thêm chi tiết về những bài thuốc liên quan đến trà dây bạn có thể truy cập traday.org

 

Comments (No)

Leave a Reply